“El dokuma halı ve kilimlerde genel olarak yün, pamuk, ipek, keten, kenevir gibi
çeşitli kombinasyonlar kullanılır. Her bir elyafın birbirine göre farklı avantajları sözkonusudur.”
Yün; koyun, deve veya keçi postundan elde edilir. Yünün çok farklı avantajları vardır. Yün çeşidine göre kısa, sert ya da ince, uzun veya parlak olabilir. Yünün koyunun hangi kısmından kırpıldığı ya da üretimdeki parçalama ve son aşamadaki eğirme işlemlerinin mekanik yöntemlerle yapılmasından dolayı bu çeşitliliği gösterir. Yün öncelikle halının havında kullanılır -yalnızca göçebe halıları tamamı yünden yapılır- ve yünün doğal renk skalası beyazdan sarıya, kahverengiden gri ve siyaha uzanan çeşitli ve zengin renk tonları bu halılarda sıklıkla kullanılır.
Pamuk ucuz ama dayanıklı bir materyal olarak önceleri göçebeler tarafından elde üretilirdi. Ama günümüzde fabrikalarda işleme tabi tutulmaktadır ve doğunun dört bir yanında sıklıkla kullanılmaktadır.
İpek en eski ve en soylu materyallerden biri olarak, parlak ve incelikle en yoğun ve sıkı dokumayı mümkün kılar.
Kilimlerde Koyun Yününün Kullanımı
Koyun yünü kesinlikle insanoğlunun kendi ihtiyaçları çerçevesinde uygulamayı öğrendiği ilk malzemelerdendir. Yün Babil’in tarihi ismini bile niteler. Birbirinden farklı kaynaklardan yapılan çevirilerden bir tanesine göre bu kelimenin gerçek anlamı “yün ülkesi” şeklindedir.
Koyun yünü en yaygın ve en önemli eğirme materyali olarak püskül üretimi ve halı dokumada kullanılır.
Yünün kalitesi öncelikle tüketici özellikleri ve ürünün dayanıklılık direncine/direnimine göre değişiklik gösterir. El halılarının aslında düşük bir oranı düşük kalite yünden yapılır, oysa değerli ve yüksek kalitedeki halılar yalnızca en yüksek kalitedeki yünlerden yapılır.
Halılarda Pamuk Elyafı
Yüzyıllardan beri bilinen doğal bir elyaftır. Halı dokuma endüstrisinde pamuk yünden sonra gelen 2. önemli dokuma materyalidir. Pamuk formunu koruması ve yüksek dayanıklılık özelliklerine göre ayrılır.
Doğal olarak bu özelliklerine göre de yeterince elastik ve esneme özelliğine sahip olup olmadığı da önem taşır.
Bunlar halının havında da yer alır ve merserize adını alır. Günümüzde pamuk halı havında genelde merserize olarak kullanılır. Pamuk higroskopik yapıdadır, yani havadaki nem miktarına duyarlılık gösterir.
Buna bağlı olarak havadaki düşük nem oranını sağlamak gerekir. Kumaş zeminlerine zarar verdiğinden önemlidir.
Merserize Pamuk
19. yüzyılın ilk yarısında John Merserom tarafından, pamuğun çeşitli işlemlerden geçirilerek geliştirilmesiyle elde edilmiş bir ürün olup merserize pamuk adını almıştır. Kimyasal işlem aynı zamanda renklendirmeye de yararken yaklaşık %25 esneme özelliğine sahiptir. Merserize pamuk Türkiye, Kashmir’in Hindistan bölgesi ve Pakistan’da dokunan halılarda kullanılır.
İpek Halı Dokumalar
İpek uzun yıllar boyunca en değerli materyal kabul edilmiş ve doğal bir ürün olarak saygı görmüştür. İpek halılar kendine has zerafet ve ihtişamıyla diğer halılardan ayrılır.
Çin’de yapılan arkeolojik çalışmalar doğrulamıştır ki ipek üretimi M.Ö. 4000 yıllarıyla Çin’le bağlantılı olup yüzyıllar boyunca bu konudaki hegemonyasını korumuştur. Bir efsaneye göre günümüzden 420 asır önce sözde ipek prensesinin bu sırrın Hotan ülkesinden çıkmamasını emrettiği yönünde, bir diğer efsaneye göre de keşişlerin ipekböceği yumurta ve kozalarını ülke dışına taşıdıkları yönündedir.
Hayranlık uyandıran elastiki yapısı ve sağlamlığıyla bir o kadar nazik olan aynı zamanda inanılmaz sağlam olan ipek elyafı vücut ağırlığının etkisiyle ancak 50 km. uzunlukta kopabildiği hesaplanmıştır. |